Tryby w Terapii Schematów: Jak Rozpoznać i Pracować z Różnych Trybami?

Czym są tryby w terapii schematów?

Terapia schematów wprowadza pojęcie Trybów, które opisują sposoby, w jakie schematy manifestują się w naszym codziennym funkcjonowaniu. Tryby to dynamiczne stany emocjonalne i poznawcze, które aktywują się w odpowiedzi na bodźce zewnętrzne lub wewnętrzne.

Główne rodzaje trybów

Tryby można podzielić na cztery podstawowe kategorie:

Tryby Dziecięce

Odzwierciedlają niespełnione potrzeby emocjonalne z dzieciństwa.

• Szczęśliwe Dziecko- reprezentuje stan akceptacji, bezpieczeństwa i zaspokojenia emocjonalnego
• Wrażliwe Dziecko – odczuwa smutek, lęk, poczucie odrzucenia.
• Rozgniewane dziecko – przejawia frustrację, złość wynikającą z niezaspokojonych potrzeb.
• Impulsywne dziecko – reaguje natychmiastowo, nie kontrolując emocji.

Tryby Rodzicielskie

Internalizowane krytyczne lub wymagające głosy, związane z autorytetami w przeszłości (np rodzice, nauczyciele, grupa rówieśnicza).

• Karzący rodzic– oskarża i poniża, wzmacnia poczucie winy.
• Wymagający rodzic – stawia nadmiernie wysokie standardy i oczekiwania.
• Rodzic wywołujący poczucie winy

Tryby Radzenia sobie

Sposoby adaptacji do negatywnych przeżyć lub zagrożeń.

• Tryb unikania – radzenie sobie przez ucieczkę lub unikanie np emocji, np. przez uzależnienia, izolację.
• Tryby uległości – poddanie się sytuacji, innym, przyjęcie doświadczenia schematu jako w pełni prawdziwe np spełnia oczekiwania innych kosztem siebie.
• Tryby nadkompensacji – walka z doświadczeniem schematu (np działanie przeciwne, zaprzeczanie mu) lub z sytuacją np reaguje agresywnie, by unikać poczucia słabości.

Tryb zdrowego dorosłego 

Najbardziej adaptacyjny, odpowiedzialny za dbanie o potrzeby i wyznaczanie granic.

• Zdrowy dorosły – potrafi regulować emocje, wspiera wewnętrzne dziecko i radzi sobie w trudnych sytuacjach.

Jak pracować z trybami?

1. Rozpoznanie dominujących trybów – świadoma obserwacja własnych reakcji emocjonalnych i zachowań.
2. Nazwanie i zaakceptowanie trybów – zrozumienie ich roli w życiu i powiązanie z przeszłymi doświadczeniami.
3. Zmniejszanie Trybów Rodzica– w efekcie rozwijanie Zdrowego Dorosłego by zastąpił funkcję motywowania i oceny zachowania zamiast Trybów Rodzica
4. Wzmocnienie trybu zdrowego dorosłego – rozwijanie zdolności do samowspółczucia i samoregulacji.
5. Praca nad zmianą nieadaptacyjnych trybów radzenia sobie – rozumienie potrzeb jakie stoją za trybami radzenia sobie i zastąpienie ich przez działania Zdrowego Dorosłego. 

Podsumowanie

Tryby w terapii schematów pomagają zrozumieć, jak nasze emocje i zachowania wynikają z wczesnych doświadczeń życiowych. Poprzez rozpoznanie i pracę nad nimi możemy skutecznie zmieniać nieadaptacyjne wzorce i budować zdrowsze sposoby funkcjonowania. W praktyce terapeutycznej dużo częściej korzystamy z pracy na Trybach niż na schematach, ponieważ język trybów jest bardziej zrozumiały dla pacjenta, dużo szybciej można przejść do interwencji i odpowiada na problematykę osób które mają wiele aktywnych schematów lub często się między nimi przełączają.